Knokke Heist België.
Leander Waeghe.
Knokke Heist België.

Tijdens de oorlog waren er strenge regels i.v.m. correspondentie en de censuur op de pers. Indien men vanuit Nederland een brief wilde versturen naar België, moest die eerst Utrecht passeren en vervolgens Aken en omgekeerd. Het spreekt voor zich dat heel wat brieven, vooral die van en naar het front, beter niet die censuurroute volgden, wilden ze op hun bestemming raken. Daardoor ontstonden er in het grensgebied clandestiene postroutes, die zorgden voor de circulatie van brieven en verboden kranten. Het bezit van brieven of van die illegale kranten werd in de grensstreek bestraft met een boete van 20 Mark en het kon zelfs oplopen tot 1 jaar gevangenisstraf. Dit hield de mensen niet tegen. Het smokkelen van brieven en kranten ging vaak samen met de gewone smokkelpraktijken. Tot 1915 waren het vooral de handelaars die toelating hadden de grens over te steken om in Nederland voedingswaren aan te kopen voor het hulpcomité, die de brieven tussen de goederen wegstopten. Een manier die minder risico om gesnapt te worden inhield, was de grens overschrijden en daar de brief gewoon te (her)schrijven. Als het ging over meerdere brieven, was deze laatste techniek niet vol te houden, en het duurde niet lang voor er smokkelaars waren die uitsluitend brieven en kranten smokkelden. Het spreekt voor zich dat de brievensmokkelaars betaald werden voor hun diensten het tarief was 15 Bf. per kg (later liep de prijs op tot 26 Bf.), heel weinig smokkelaars deden het gratis.

 

Leander Waeghe, in de volksmond ” Lok “ genoemd was een van die briefsmokkelaars. Vooraleer Leander met het overbrengen van brieven begon trok hij met een houweel op de schouder op verkenning naar de polder bij Nederland. Hij ging er op zoek naar geschikte plek om over de grens te geraken. Maar een Duitse schildwacht bemerkte dat Lok te mooi gekleed was om te werken en snauwde hem toe: “ Du Kommst nicht zum Arbeiten!” (Gij komt niet om te werken)verder had dit geen gevolgen en Lok keerde behouden huiswaarts. Tijdens de periode dat Leander en zijn kompaan Louis Viaene brieven over de grens smokkelde stond de draadversperring met hoogspanning er nog niet (in de volksmond gekend als de eletriekendraad) men was nog bezig met de bouw van die grenshindernis.

 

Op de zondagnamiddag van 11 juli 1915 haalde Lok een brief af in het winkeltje van Pol Waeghe, de brief was bestemd voor hun zoon René die soldaat was en ergens achter de IJzer. Daarna trok hij naar Knokke waar hij ook nog een aantal brieven moest afhalen. Op de terugweg ging hij nog een pint drinken in het Café du Golf. Daar ontmoette hij een paar vrienden, zij wisten dat smokkelen van brieven gevaarlijk was en raadden hem aan om er mee te stoppen. Lok beloofde dat het de laatste keer was, hij besefte ook dat het op de duur moeilijk was om zijn activiteit geheim te houden. Daarna trok hij naar Oosthoek, hij trof er Louis Viaene die hem daar opwachtte. Voor hun oversteek naar Nederland, die even gevaarlijk was als de terugtocht, trokken ze over een damgat tussen het Zwart huis en de Langestraat. Bij hun terugkeer zouden ze de grens op een andere plaats oversteken, iets ten noorden van de Caveleenstraat waar ook een damgat over de dijkgracht lag, van daaruit gingen ze proberen om de Hazegraspolderdijk te dwarsen. De volgende dag, maandag 12 juli, keerden Lol, Louis Viaene en Camiel Vanhove even voor middernacht uit Nederland terug. De bewaking van de grenzen werd normaal uitgevoerd door mannen van de Landsturm, maar die dag kregen de grensbewakers extra mankrachten. Een aanzienlijk aantal matrozen van de Duitse Kriegsmarine waren met de fiets naar hier gereden om er de grenscontrole op te voeren en uit te breiden. Natuurlijk was het trio brievensmokkelaars hier niet van op de hoogte. Toen ze zwijgend in het heldere maanlicht door de Gouvernementsweide verder stapten, was het Viaene op gevallen dat de koeien onrustig waren. Hij kreeg een beangstigend voorgevoel. Bij de Hazegraspolderdijk stopten ze. Leander beklom alleen, gebogen en behoedzaam de helling van de dijk, hij kroop dan wat verder op de kruin zodat hij ook de weg kon zien. Plots werd er geroepen: “Halt! Wer da?” Ter zelfde tijd hoorde men het geklik van een geweergrendel. Leander antwoorde niet en probeerde weg te vluchten, maar al onmiddellijk hoorde men de weerklank van een gelost schot. Leander viel zwaargewond neer. Zijn kameraden die onmiddellijk wegvluchtten hoorden hem kermen van de pijn. Nu werd er ook op hen geschoten. Viaene wierp het pakje brieven dat hij bij zich had vlug weg en begon in panische angst te roepen en te jammeren alsof hij gewond was, blijkbaar had dit effect want het schieten hield op en beide mannen konden ontsnappen.

 

De Beierse Landsturmman Jahncke schreef een iets afwijkende versie over dat voorval in zijn dagboek: “ Een matrozenwacht waar de smokkelaars niets van afwisten, stond aan de voet van de dijk. Met andere woorden, de smokkelaars werden blijkbaar opgewacht door de matrozen. Terwijl de Landsturm zijn gewone ronde deed, alsof er niets aan de hand was, lagen de matrozen van de Radfahrerkompagnie (kompagnie wielrijders) van het 5de Matrosen Regiment in hinderlaag. (Jahncke sprak nergens van verraad!) Er werd door de matrozen gevuurd wanneer drie hoofden opdoken boven de dijk. Waeghe werd gedood door het eerste schot dat hem in de borst trof. Zijn twee metgezellen vluchtten terug naar Nederland. Terwijl er op hen werd geschoten, weerklonk er nog een schreeuw. Waeghe had een zware zak bij zich, met daarin Engelse en Franse kranten, namelijk The Times, Le Matin, Le Journal.

 

De dinsdagmorgen werd het lijk van Leander weggehaald, het stoffelijk overschot, dat geïdentificeerd werd door een plaatselijke landbouwer, werd naar het dodenhuisje in de Albertlaan gebracht. Natuurlijk werd dit opgemerkt en verspreidde het nieuws zich als en lopend vuur. Op 13 juni om 15 uur stelde politiecommissaris Hoornaert een PV aangaande de dood van Leander Waeghe op, rittmeister  Freiherr (baron) von Aretin Heinrich van het 1e Landsturm Escadron zorgde voor de nodige details. De dag dat Lok begraven werd trok er een lange rouwstoet naar de kerk, De Duitse bezetter vreesde relletjes en had op diverse plaatsen daarom extra schildwachten opgesteld, doch de plechtigheid verliep sereen. In 1928 werd het lijk van Leander overgebracht van het oude kerkof naar de nieuwe begraafplaats Sint-Helena. Op zijn grafzerk staat gebeiteld: ‘De bevolking van Knocke aan Leander Waeghe, gevallen voor zijn land, 13 juli 1915. Maar gezien Lok heel wat verboden kranten bij zich gaan mogen we er vanuit gaan dat hij niet gevallen is in een patriottische actie maar in een meer lucratieve bezigheid. Nu in oorlogstijd moet iedereen zijn plan trekken om te overleven!

 

De militairen die poseren op de foto bij het lijk van Lok Waeghe op de Nieuwe Hazegraspolderdijk, zijn niet de mannen die hem neerschoten, want het zijn geen matrozen.

 

 

Meer artikels
Ouvrage de Thiaumont. 11-07-2016
Douaumont Frankrijk.

In een brief naar huis beschreef infanterist Anton Steiger, een twintigjarige student theologie, zijn belevenissen, van de laatste dagen voor Verdun maar ook de verschrikkelijkste!

lees meer ...
Ralentis... tu arrives près de mon école! 28-07-2014
Transinne België.

'Ralentis... tu arrives près de mon école!' ligt binnen het schootsveld van dit kanon.

 

Op de loop van het kanon staat in het Latijn: Ultima Ratio Regum ( vrij vertaald: DE LAATSTE HOOP VAN DE KONINGen) Deze leuze staat vandaag nog op het kenteken van de Belgische artillerie. Houwitser, kanon of mortier?

lees meer ...
Bethleem Farm East Cemetery. 04-09-2017
Mesen België.

Bethleem Farm East Cemetery is slechts een stipje in het mooie uitgestrekte Mesens landschap.

lees meer ...