Chunuk Bair Turkije.
Chunuk Bair Ataturk Memorial.
Chunuk Bair Turkije.

Tegen alle kansberekening in bleven de Turkse militairen tegenover een materieel superieure tegenstander onwankelbaar. In hun defensie van de vaderlandse bodem waren zij er klaar voor om offers te brengen. Hierbij nam Atatürk (Mustafa Kemal) een fundamentele en leidende rol waar. Een deel van de volksoverlevering vertelt ons de glorificatie van de eenvoudige boerensoldaat uit Anatolië die een grote overmacht aan mensen en materieel van de geallieerde supermachten tegenhield. Tijdens dat gebeuren zou Kemal ook uiterst ridderlijk, vooral voor zijn Australische en Nieuw-Zeelandse tegenstanders, geweest zijn! In hoeverre was dat mogelijk in dit chaotisch bloedbad?

 

Toen Atatürk in de ochtend van 25 april een in paniek verkerende terugtrekkende compagnie van de 9e divisie vanaf heuvel 261 ontmoette stopte hij hen persoonlijk. De mannen legden hem uit dat ze geen munitie meer hadden, maar Atatürk antwoordde hen dat zij wel nog bajonetten hadden en beval hen om de vijand te lijf te gaan met hun bajonetten op het geweer. Volgens Atatürk had dat de oprukkende Australiërs toch eventjes doen stoppen.

 

Het is ontegensprekelijk waar dat in de historische realiteit het optreden van Atatürk op Gallipoli efficiënt en voorspoedig was, maar het was zeker geen teken van een opmerkelijke militaire genialiteit dat hij doorhad dat het bezit van de heuvelrug van essentieel belang was, zoals dat achteraf in veel verhalen verteld werd. Iedereen die ooit voor het eerst het terrein overschouwde snapt dat direct. Dus het kan zeker niet zo moeilijk geweest zijn voor een divisiecommandant die daar bovendien al ruim een maand bivakkeerde. Maar zijn krachtige en overtuigende aanpak van de vijand was zeker niet elke commandant gegeven. Atatürk handelde hier beslist correct.

 

Het was immers niet voor niets dat de Duitse bevelhebber Liman von Sanders in de zwaarwegende dagen na de landingen bij Suvla op acht augustus het commando van de tegenaanval bij Anzac juist aan hem gaf en hij er de hogere in rang kolonel Fezi Bey passeerde.

 

Met gevaar voor eigen leven zou Atatürk op 10 augustus 1915 vanaf de top van Chunuk Bair de tegenaanvallen hebben geleid: “ Het was het uur van de aanval. Ik keek op mijn uurwerk. Het was bijna 4u30. Binnen een paar minuten zou het klaar worden en de vijand zou onze troepen kunnen zien. Indien de vijand het vuur opent men hun mitrailleurs en indien de land en zee kanonnen het vuur openen op onze dicht samengepakte troepen, dan zou ik niet twijfelen aan de onmogelijkheid van de situatie  die ons te wachten staat. Plots liep ik voorwaarts. Ik ontmoette de divisiecommandant. Samen en met hen die ons vergezelden trokken we naar de aanvalslinie. Ik hield er vlug een korte inspectie. Toen ik vooraan kwam groette ik de mannen en zei hen: Soldaten! Er bestaat geen twijfel we zullen de voor ons liggende vijand verslaan. Maar haast jullie niet, laat me eerst voorlopen. Wanneer jullie mij zien zwaaien met mijn zweep, storm dan allemaal samen voorwaarts! Ik deelde mijn commandanten en officieren mee dat de troepen moesten uitkijken naar mijn signaal. Toen trok ik naar een punt gelegen voor de aanvalslijn en stak mijn karwats omhoog en gaf het aanvalssignaal.”

 

In de Turkse literatuur en gedichten werden de woorden van Atatürk later zeker wel wat mooier gemaakt. Dat zal ook wel zo geweest zijn met de bekende horloge-anekdote over hem. De bekende horlogestory staat immers in twee talen genoteerd op zijn monumentale standbeeld bovenop Chunuk Bair. Op tien augustus 1915 heroverden de Turkse reserves onder commando van Atatürk die heuveltop, hijzelf werd in de borst getroffen maar het dodelijke lood ketste af op zijn horloge die in de borstzak van zijn uniform zat.

 

Uiteraard zijn de verhalen over Mustafa Kemals feilloos inzicht en leiderschap aardig bijgekleurd, want wanneer men zijn exploten van dichterbij bekijkt ziet men ook dat hij hier en daar kritiek kreeg. Zo kreeg zijn optreden gedurende een mislukt Turks offensief in de nacht van 29 op 30 juni heel wat kritiek van Enver en Liman von Sanders. Hij was op dat moment wel al van zowel Turkse als van Duitse kant gedecoreerd voor zijn prestaties in april’15.

 

Een zekere mate van mythevorming rond de persoon van Atatürk was, gegeven zijn positie in het nieuwe Turkije onvermijdelijk en dus niet ongewoon. Hoewel hij na de oorlog een alleenheerser was, ontsnapte hij tot op heden aan de ontmythologisering. De erfenis van Atatürk is nog steeds intact!

 

De grote stenen kanonballen op de foto  voor het monument hebben niets te maken met de Eerste Wereldoorlog, die dateren al van lang voordien.

 

 

 

 

 

 

 

Meer artikels
Respect for History Park ( Martelarenpark). 06-03-2017
Eceabat Turkije.

Het zuidelijk deel van Gallipoli (Gelibolu) in Turkije waar in 1915 de geallieerde landingen plaatsvonden werd in 1973 een nationaal park.

lees meer ...
Ossuarium Monte Grappa. 27-11-2017
Monte Grappa Italië.

De eerste slag van Monte Grappa, ook bekend als eerste slag bij de Piave in Italië, was een veldslag tussen de legers van het Oostenrijks-Hongaarse rijk en het Koninkrijk Italië.

lees meer ...
Belgische Militaire Begraafplaats Alveringem. 04-07-2016
Alveringem België.

In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog hadden sommige Vlamingen een afkeer ontwikkeld tegen de Franstaligen in België, ze voelden zich al jarenlang onderdrukt door die franskiljons.

lees meer ...