Brussel België.
Monument Gefusilleerde Burgers.
Brussel België.

Centraal op het monument toont een mannenfiguur zijn ontblote borst aan het vuurpeloton, de symbolische held wordt er omringd door treurende medemensen.  Links en rechts van de beeldenpartij bevinden zich 18 graven en koperen afbeeldingen van de slachtoffers. Doch er werden niet enkel mannen gefusilleerd, ook de vrouwen die spioneerden of verzet pleegden tegen de Duitse bezetter mochten zich aan het zelfde lot verwachten als ze betrapt werden.

 

Het meest bekende verhaal, omdat het ook gebruikt werd voor propaganda en het rekruteren van militairen, is dat van de Britse verpleegster Edith Louisa Cavell. Edith werd geboren in 1865 in Swardeston, Norfolk en was de oudste dochter van de Anglicaanse dominee Frederick Cavell en Louisa Sophia Warming. In 1907 aanvaardde Cavell de haar door Dr. Depage aangeboden functie. Zij kwam er aan het hoofd te staan van de door hem net opgerichte verpleegsterschool, L'École Belge d'Infirmières Diplômées te Brussel. Bij het uitbreken van de oorlog nam het Rode Kruis het hospitaal over om er gewonde Britse en Franse militairen te verplegen. Maar toen de geallieerden en de Belgen zich terugtrokken werd het hospitaal ook een opvangcentrum voor militairen die zich via Nederland terug bij hun divisie wilden voegen. Edith Cavell zou een belangrijke schakel in de ontsnappingsroute worden, die route liep van uit Noord-Frankrijk via Brussel naar Nederland.

 

Prinses Marie de Croÿ, die het kasteel in Bellignies aan de Belgisch-Franse grens bewoonde, raakte ook betrokken bij die hulp. In november ‘14 zat het kasteel overvol met militairen. De prinses was ten einde raad en probeerde de militairen te overtuigen om zich over te geven aan de Duitsers, die ondertussen het Rode Kruis hospitaal hadden overgenomen. Maar zo ver kwam het niet, de prinses vernam dat de familie de Belleville van Montignies militairen via een vluchtroute naar de instelling van Edith Cavell bracht. De mannen die zich in het kasteel de Bellignies schuilhielden kregen burgerkleding en valse papieren en werden dan door verschillende personen begeleid. Van november 1914 tot juli 1915 functioneerde de vluchtroute uitstekend. Doch uiteindelijk werd het netwerk opgerold, vermoedelijk werden ze verraden door een of andere verklikker.

De onbegrijpelijke loslippigheid van de eerste gearresteerden zorgde ervoor dat er uiteindelijk 66 leden werden aangehouden. Edith Cavell werd op 15 augustus ‘15 in Sint Gillis opgepakt, de andere leden pas in september. Tijdens het verhoor vertelde Cavell onmiddellijk alles wat ze wist! Ze bekende dat ze ongeveer 200 personen geholpen had. Door haar bekentenissen werden ook de twee beste Belgische contactpersonen van het British Intelligence Corps opgepakt. Uiteraard werd dit haar achteraf verweten, o.a. Kapitein Sigismund Payne Best (in de Eerste Wereldoorlog was hij actief in Nederland als Brits geheim agent) beschuldigde haar later terecht de oorzaak te zijn geweest van de volledige ineenstorting van de Belgische inlichtingsdienst! Had zij een hekel aan leugens of hoopte ze zo haar eigen leven te redden?

 

Cavell kreeg eenzame opsluiting, ze mocht geen bezoek ontvangen zelfs geen verdediger. Na veel aandringen werd op 10 september 1915 Meester Sadie Kirschen als verdediger aangewezen, maar hij mocht haar niet opzoeken en ook geen documenten of dossier inzien! Op 7 oktober 1915 vond, onder de leiding van krijgsauditeur Ströber, de eerste zitting van het proces plaats. De slotzitting werd al de volgende dag gehouden. Iedereen was ervan overtuigd dat de Duitsers geen vrouwen zouden veroordelen tot de doodstraf, maar het tegendeel was waar! Zij zagen het proces als een intimidatiemiddel. Op 11 oktober 1915 volgde de uitspraak, Edith Cavell, gravin Jeanne de Belleville en de onderwijzeres Louise Thuliez werden ter dood veroordeeld voor hoogverraad wegens het leveren van militairen aan een vijandelijk leger. Het genadeverzoek dat de Amerikaanse gezantschapssecretaris indiende voor Edith Cavell werd afgewezen. Op 12 oktober 1915 om 7.00 ’s morgens werd ze terechtgesteld. Later werden de twee andere doodvonnissen omgezet in levenslange dwangarbeid.

 

In Groot-Brittannië ontstond er een storm van protest over haar terdoodbrenging en de propagandamachine werkte er op volle toeren. Massa’s vrijwilligers melden zich aan om tegen de Duitsers te gaan vechten. Na de oorlog werd de Franse spion Gaston Quien beschuldigd het netwerk verklikt te hebben, maar hij werd vrijgesproken. Waarschijnlijk was de oorzaak eerder de amateuristische werkwijze van het netwerk! In plaats van zoals de Britse geheime dienst te werken met kleine cellen en met schuilnamen kende iedereen er te veel personen onder hun echte naam en er werd veel teveel met elkaar gepraat. Na de oorlog werd het stoffelijk overschot van Edith Cavell naar Groot-Brittannië overgebracht en met nationale eer begraven. Edith Cavell werd een symbool van de Britse zelfopoffering, ze leeft er nog steeds voort in het collectieve geheugen.

 

Gabrielle Petit (20 februari 1893 – 1 april 1916) geboren in Doornik is in de gezamenlijke internationale herinnering heel wat minder bekend dan de Britse Cavell. Hoewel haar daden en moedig gedrag moesten zeker niet onderdoen voor dat van de Britse, integendeel! Wanneer de oorlog uitbrak was ze verloofd met een militair en ze melde zich als vrijwilligster bij het Rode Kruis. Vervolgens ging Gabrielle dan werken voor de Britse Inlichtingendienst, via Nederland trok ze naar Groot-Brittannië. Hier kreeg ze een korte opleiding voor spoorwegspionage. De codenaam van Petit was merkwaardig genoeg “Legrand”. Terug in België ging ze spioneren in de streek tussen Ieper en het Franse Maubeuge. Ze vertoefde constant in het bezette vijandelijke gebied. Ze hield er de troepenbewegingen van de Duitsers in het oog en speelde die informatie door naar de Britse Inlichtingendienst. Gabrielle reisde vermomd door België, soms gaf ze zich uit als gevluchte handelsreizigster, dan weer als kindermeisje. Ze schreef haar rapporten op kleine blaadjes zijdepapier die ze dan in haar kleding verstopte. Haar inlichtingen waren nauwkeurig en ze werkte ook snel, dat wekte verbazing op bij haar oversten. Behalve met spionagewerk hield ze zich ook bezig met de verdeling van de heimelijk gedrukte krant La Libre Belgique. Gabrielle hielp ook mee bij de uitbouw van een clandestiene postdienst en het lukte haar om meerdere mannen over de Nederlandse grens te smokkelen. Ze leefde werkelijk op het scherp van de snee.

 

In juni 1915 werd Gabrielle een eerste keer opgepakt. Maar door gebrek aan bewijzen werd ze terug vrijgelaten, doch de Duitsers bleven haar schaduwen! Op 20 januari 1916 werd ze opnieuw aangehouden. Een Duitser die zich bij haar voordeed als een Hollander liet haar in een valstrik lopen. In de verhoorrapporten stond te lezen dat Gabrielle heel de tijd van haar aanhouding “standhaft”  (Duits voor standvastig) bleef. Ze verlinkte geen enkele van haar medestrijders! Een maand later kreeg ze de doodstraf. Gabrielle wou geen genadeverzoek in  dienen en schreef  op de muur van haar cel in de gevangenis van Sint-Gillis: “Ik vraag geen genade, om de mof te laten zien dat ik mijn voeten aan hem veeg.”  Op 1 april was het zo ver. Om zes uur ’s morgens vervoerde een celwagen haar naar het executieterrein in Schaarbeek. Drie kwartier later was het vonnis voltrokken.  De volgende dag meldde een Duitse affiche dat “de verkoopster Gabrielle Petit” was terechtgesteld voor haar rijkelijk betaalde spionagediensten. In mei 1919, werd haar lichaam opgegraven en herbegraven op de begraafplaats van Schaarbeek.  De nieuwe teraardebestelling was een eerbetoon voor Gabrielle Petit, op de plechtigheid waren o.a. koningin Elisabeth, kardinaal Mercier en eerste minister Delacroix aanwezig.

 

 

Meer artikels
Deutscher Studentenfriedhof Langemarck. 10-11-2014
Langemark (Langemark-Poelkapelle) België.

Meer dan 3.000 studenten-vrijwilligers van het 22e t.e.m. 27e Reservekorps vonden hier hun laatste rustplaats.  Ze sneuvelden in oktober en november 1914 tijdens herhaalde aanvallen in de Eerste Slag bij Ieper.  Door het grote aantal studenten onder deze vrijwilligers, kreeg de begraafplaats de naam 'Studentenfriedhof'.

lees meer ...
Herdenkingspaaltje Voie Sacrée. 28-03-2016
Oudenaarde België.

Wat doet dat hier, een grenssteen van de Voie Sacré in Oudenaarde??

lees meer ...
Buttes New British Cemetery. 18-09-2017
Polygoonbos (Zonnebeke) België.

Enkele dagen voor 26 september 1917 bereidden de mannen van de Vijfde Australische Divisie zich voor op een aanval op Polygon Wood.

lees meer ...