Verdun Frankrijk.
Monument aux enfants de Verdun morts pour la France 'On ne passe pas'.
Verdun Frankrijk.

In de stad Verdun sur Meuse werd na de oorlog en na de heropbouw, in het midden van de verbrede Rue Mazel, een plein aangelegd. Op dat hoger gelegen plein bouwde men een overwinningsmonument: het Monument à la Victoire. Dit monument in het stadscentrum, werd ingehuldigd op 23 juni 1929. De 73 treden van de trap leiden naar een crypte waarin de registers met de namen van de militairen die houder zijn van de medaille van Verdun zijn ondergebracht. Bovenop de 30 meter hoge toren prijkt een strijder, steunend op zijn zwaard en met zijn blik naar het oosten gericht overschouwt hij er als Viktor (overwinnaar) de oude slagvelden uit 1916. Boven bij dit monument heeft men een onmetelijk uitzicht over de stad. De crypte wordt geflankeerd door twee in Perm gegoten Russische kanonnen, die door de Duitsers waren buitgemaakt en door de Fransen werden gerecupereerd. Naast dit overwinningsmonument heeft de stad ook, onder een tal van anderen gedenktekens, een monument aux morts et aux enfants de Verdun (monument der gesneuvelden van Verdun uit de diverse oorlogen, o.a. 1e en 2e WO en de oorlog in Algerije).

 

 

Het monument à la Victoire symboliseert het einde van de Slag bij Verdun maar ook de woorden uit de ontroerende dagorder (juli 1916) van Generaal Nivelle waarin hij de Franse troepen prees voor hun doorzettingsvermogen en hun standvastigheid. Hij besloot het dagorder met de beroemde passage: 'Ils ne passeront pas!' ( zij zullen niet passeren!). De Eerste slag bij Verdun eindigde uiteindelijk officieel op de discussieerbare datum van 19 december 1916.

 

Na de val van het fort Vaux op 2 novem­ber 1916 bleef het meerdere weken rustig in de sector rond het front bij Verdun. Generaal Nivelle was ondertussen benoemd tot opperbevelhebber van het Franse leger en generaal Mangin tot opperbevelhebber van het Verdunfront. Mangin besloot om nog één aanval uit te voeren die de Duitsers moest terugdringen tot de eigen uitgangsstellingen van februari 1916. Dit zou het laatste Franse offensief worden bij Verdun in 1916! 

 

Op maandag 11 december 1916 begon de Franse beschieting weer in volle hevigheid! Van 13 tot 15 december kwam het vuurscherm weer in beweging, maar de Duitsers gaven zich nog steeds niet gewonnen en de Franse verliezen waren groot maar uiteindelijk brak het front dan toch. Bezonvaux, het Bois de Hassoule, het Bois de Chauffour en Louvemont werden veroverd door de Franse troepen. Inderhaast aangevoerde Duitse versterkingen hielden stand in een linie die bestond uit met elkaar verbonden granaattrechters waarin de Duitsers, rillend van de vrieskou, tot over de knieën in het water stonden.

 

Op zondag 19 december kwam de Duitse legerleiding tot het besluit dat ze bij Verdun een nederlaag hadden geleden hebben. In deze laatste periode gaven meer dan 11.000 Duitse manschappen en officieren zich over! Daarbij kwamen ze zelfs vaak niet meer uit hun onderkomens om te vechten. Het Duitse leger was definitief teruggeworpen tot op zijn oorspronkelijke stellingen van in februari 21/02.1916. De Slag bij Verdun was ten einde!  Maar was dat zo? Want op de linker oever van de Maas ging de strijd nog door tot augustus 1917.

 

 

Over het aantal doden, gewonden en vermisten is absoluut niets met zekerheid te zeggen. De officiële Franse oorlogsgeschiedenis, gepubliceerd in 1916, stelt de Franse verliezen in Verdun op 377.231 waarvan 162.308 dood of vermist. De betrouwbaarste schattingen van de Duitse verliezen komen uit op 337.000 man waarvan 100.000 dood of vermist (Reichsarchiv, Potsdam, 1918). Het totale aantal slachtoffers zou dan zijn: 714.231 en het totale aantal doden en vermisten is dan: 262.308 (dit aantal dient nog te worden gecorrigeerd voor het aantal na de oorlog naar huis teruggekeerde krijgsgevangenen.)

 

 

Franse verliezen

377.231

van wie 162.308 dood of vermist

Duitse verliezen

337.000

van wie 100.000 dood of vermist

Totaal aantal

714.231

waarvan 262.308 dood of vermist

 

Alistair Horne geeft in zijn boek 'Death of a generation' een overzicht van Franse en Duitse slachtoffers per maand gedurende de periode februari - augustus 1916 (zonder bronvermelding):

 

Maand

Franse verliezen

Duitse verliezen

Februari

24.000

25.363

Maart

65.000

56.244

April

42.000

38.299

Mei

59.000

54.309

Juni

67.000

51.567

Juli

31.000

25.969

Augustus

27.000

30.572

Totaal

315.000

282.323

(NB. de cijfers over september tot en met december ontbreken!)

 

In de loop der tijden zijn veel getallen genoemd: 362.000 Fransen en 336.831 Duitsers (dus bijna 700.0000 mannen) zouden in de vleesmolen van Verdun om het leven zijn gekomen (bron onbekend). Ernst Glaeser noemt een aantal van 300.000 ongeïdentificeerde dodelijke slachtoffers. Kurt Tucholsky spreekt zelfs over 400.000 doden aan Franse kant. Generaal J. Rouquerol zegt in zijn boek 'Le drame de Douaumont' dat er in 1916 'op de velden die vandaag door de vuurtoren van het Ossuaire worden verlicht' 2.000.000 (sic!) mannen (Fransen en Duitsers) gevallen zijn. De Nederlandse auteur H. Jonkers baseert hierop zijn cijfers: 700.000 doden en 1.000.000 gewonden.

 

Ook het begrip verliezen is vaag: het betreft iedereen die (tijdelijk) niet langer inzetbaar is voor de actieve dienst. In de frontsituaties betreft dat inderdaad meestal doden en gewonden maar ook vermiste personen en mannen met griep, longontsteking, etc. worden tot de verliescijfers gerekend. Ook de krijgsgevangenen, die op deze manier van de gruwelen van het slagveld gered werden, worden tot de slachtoffers gerekend. Omdat de cijfers vaak onnauwkeurig zijn werkt men doorgaans met schattingen. In de statistieken wordt een algemene ratio gehanteerd van 1 op 3 voor de verhouding tussen doden en gewonden. Dat zou betekenen dat het aantal doden en vermisten, gebaseerd op een totaal aantal slachtoffers van 714.231 rond 180.000 zou kunnen zijn. Is dat precieze aantal echt zo belangrijk? IEDEREEN WEET TOCH DAT HET ER VEEL TE VEEL WAREN!

 

Verdun werd voor de Fransen het symbool van de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog, Verdun staat synoniem voor de zinloze slachtpartijen, de eindeloze opoffering van mensenlevens in de strijd om een paar vierkante kilometer grond. Het verhaal bij Verdun vertelt ons over de gesels en de zinloosheid van de loopgravenoorlog, over de vleesmolen van Verdun die ontaarde in een 'Materialschlacht' waarin de mens tot moes vermalen werd door de Koningin van het slagveld, de artillerie. We kunnen ons nu nog nauwelijks iets voorstellen bij de kwellingen die de mannen in de Hel van Verdun moesten ondergaan, het strijdtoneel waar mannen rondkropen in een wereld zonder enig houvast. En indien ze wel overleefden, hoe konden ze dan blijven geloven in het leven wanneer ze de verschrikkingen ervan onder ogen hadden gezien? Hoe kon deze bestialiteit ooit nog samengaan met een normaal leven, met schoonheid, liefde en levenslust?

 

Meer artikels
Nécropole Nationale Le Vieil-Armand. 25-07-2016
Hartmannswillerkopf (Vieil Armand) Frankrijk.

In omgeving van Le Vieil-Armand en in de prachtige omringende natuur ligt de Pain de Sucre.

lees meer ...
7e Linie Regiment Monument. 14-09-2015
Antwerpen België.

Jean Pecher, geboren in Antwerpen op 27 april 1894, zette in 1913 zijn humaniorastudies stop en meldde hij zich als vrijwilliger bij het leger.

lees meer ...
Franse begraafplaats Saint-Charles-de-Potyze. 14-02-2016
Ieper België

 

Tijdens de oorlog gingen de Fransen anders te werk om met hun doden dan bv de Britten. Het was pas vanaf 29 december 1915 dat er een wet kwam op het individuele en eeuwige graf.

lees meer ...