Margny Sur Matz Frankrijk.
Monument 'Pro Patria'.
Margny Sur Matz Frankrijk.

Na drie jaar oorlog beloofde Robert Nivelle, sinds december 1916 de nieuwe opperbevelhebber van het Franse leger, aan de geallieerde politieke leiders een doorslaggevende overwinning aan het Westelijk Front. Dit succes zou nog plaatsvinden voor het eind van het voorjaar 1917! Nivelle zou, aldus toch volgens zijn eigen zeggen, in één enkele slag van 24 a maximum 48 uur het front laten openbarsten! De voor deze doorbraak gekozen sector was de Chemin des Dames, gelegen in het departement Aisne. Tijdens de geallieerde conferentie in het Frans hoofdkwartier te Chantilly werd generaal Nivelles plan eind 1916 aanvaard. Het Britse leger zou een week voor de Franse aanval een ondersteunende operatie uitvoeren nabij Arras waarbij onder meer Vimy Ridge zou worden veroverd.

 

De Chemin des Dames is een circa 40 km lange, hooggelegen weg ten zuiden van de oude stad Laon. Ongeveer halverwege de driehoek die Laon vormt met de steden Soissons en Reims. Het plateau waarover de weg voert speelde vele malen een belangrijke rol in de geschiedenis. De soms meer dan 200 meter hoog gelegen heuvelrug vormde een schitterende natuurlijke barrière en deze strategische ligging verklaart de grote belangstelling die de vroegere machthebbers voor de Chemin des Dames toonden. In 1814 leverde keizer Napoleon Bonaparte er slag met de Pruisische en Oostenrijkse legers die op mars waren naar Parijs. In de achttiende eeuw gebruikten twee dochters van de Franse koning Lodewkijk XV, Adélaïde en Victoire, de weg om vanuit Parijs hun gouvernante in het kasteel de la Bove bij  Vauclair te bezoeken. Om de tocht per koninklijk rijtuig te vergemakkelijken werd de weg van een steenlaag voorzien, daarom kreeg de weg later de naam Chemin des Dames (weg van de dames).

 

Na de slag om de Marne in september 1914 trok het Duitse leger zich terug naar de rivier de Aisne, waar opnieuw slag werd geleverd. De Duitsers wisten toen de Franse aanval af te slaan en trokken zich op de hoogten terug. In kalksteen van de heuvels waren steengroeven en grotten aanwezig waarvan de Caverne du Dragon (de Drakengrot), gelegen langs de Chemin des Dames, na de oorlog het meest bekend is geworden. In het ondergrondse gangenstelsel met verschillende uitgangen zaten de Duitsers relatief veilig voor de Franse artilleriebombardementen. De keuze van generaal Nivelle om op 16 april 1917 de Chemin des Dames aan te vallen was dan ook uiterst omstreden. In plaats van een zwakke plaats in de Duitse verdedigingslijn aan te vallen, koos Nivelle voor een sterke positie.

 

Voor de aanval werd er een speciale legergroep gevormd: de Groupe d’ Armées de Réserve (GAR) o.l.v. generaal Joseph Micheler bestaande uit drie legers met in totaal 54 divisies, waaronder ook cavalerie. Op de linkerflank het 6de leger van generaal Charles Mangin en op de rechterflank het 5de leger van generaal Olivier Mazel. Het 10de leger van generaal Denis Duchêne moest dan na de doorbraak  verder optrekken.  Voor het inleidende artilleriebombardement en de vuurwals gedurende de aanval werden er meer dan 5300 stukken geschut  naar het front gestuurd, die  werden op de rechterflank van het 5de leger ook ondersteund door ruim 100 Franse tanks. De Duitse defensie was er sinds de terugtrekking op de Hindenburglinie in maart 1917 versterkt en bestond eveneens uit drie legers. Het 7de leger van generaal Hans von Böhn rond Laon, het 3de leger van generaal Karl Einem von Rothmaler rond Reims en daar tussenin het 1ste leger van generaal Fritz von Below. De Duitsers namen de Franse activiteiten in dit gebied waar en hadden bovendien een kopie van het aanvalsplan weten te bemachtigen. Ze waren dan ook niet echt verrast toen de aanval op 16 april 1917 losbarstte.

 

 

De Franse artillerie vuurde tussen 6 en 16 april vijf miljoen artilleriegranaten af op de Duitse stellingen. Op 16 april 1917, om 6 uur ’s morgens en onder barre weercondities, kou, mist, regen en natte sneeuw, begon de Franse aanval. Het Franse leger zou ongeveer één miljoen mannen inzetten in deze veldslag, waaronder ook 20.000 Russen. Er werd aangevallen op een front van ongeveer 40 kilometer breed en op vele plaatsen was het aanvalsterrein hellend. Zowel op de Chemin des Dames als op de nabijgelegen vlakte in de Champagnestreek draaide de aanval uit op een fiasco. Er werden geen kilometers terreinwinst geboekt, maar slechts meters. Het beoogde doel om binnen twee dagen Laon te bereiken werd bijlange niet gehaald. De uitkomst van de gevechten kwam totaal niet overeen met het plan van Nivelle. De Franse verliezen waren zwaar, zo verloor de koloniale divisie met de Senegalezen meer dan 60 procent van haar sterkte. Het aantal gewonden was zo hoog dat de noodhospitalen overladen werden. Doch Nivelle bleef echter halsstarrig geloven in zijn plan en  het gevecht werd voortgezet tot begin mei. Delen van de Chemin des Dames en het plateau bij Craonne werden veroverd, maar de Fransen waren de heuvelrug nog niet overgekomen toen op 10 mei het offensief werd gestopt. In de periode van 16 april tot 10 mei vielen er circa 140.000 Franse slachtoffers, daaronder bijna 25.000 doden.

 

Na die tweede poging van 5 mei drong op 8 mei het falen bij de Franse legerleiding definitief door en dat zorgde ervoor dat de man die voor de doorbraak ging zorgen vervangen werd. Nivelle werd ingeruild voor de held van Verdun, Philippe Pétain werd de nieuwe opperbevelhebber van het Franse leger.

 

Nivelles roekeloos inzetten van Franse soldatenlevens deed de al bij velen aanwezige oorlogsmoeheid nog aanzwellen, en op 20 mei leidde dit in de regimenten die op de Chemin des Dames vochten tot de eerste weigeringen om deel te nemen aan nutteloze aanvallen. De Poilus van ongeveer 150 eenheden weigerden om vanuit de achterhoedekampen terug te keren naar het front. Ze waren na het falen van het zogezegd zoveelste doorslaggevende offensief dat opnieuw gepaard gegaan was met onnodig hoge verliezen meer dan ontgoocheld. De Poilus bleven de frontlinie echter wel verdedigen en de opstanden vonden dan ook plaats achter het front. De Duitsers hebben er dan ook niets van gemerkt. De Poilus waren het zat om nog langer als kanonnenvoer opgeofferd te worden en dat werd o.a. tot uiting gebracht door het zingen van het Chanson de Craonne met als refrein:

 

Adieu la vie, adieu l’amour,                (Vaarwel leven, vaarwel liefde)

Adieu toutes les femmes.                   (vaarwel alle vrouwen.)

C’est bien fini, c’est pour toujours      (Het is voorbij, het is voor altijd,)

De cette guerre infâme.                      (door deze verachtelijke oorlog.)

C’est à Craonne sur le plateau,          (Het is in Craonne op het plateau,)

Qu’on doit laisser sapeau.                  (waar we ons vel moet laten.)

Carnous sommes tous condamnés,   (Want wij zijn allen veroordeeld,)

Nous sommes les sacrifiés.                (wij zijn de geofferden)

 

Rond de 40.000 manschappen zouden aan de muiterijen deelgenomen hebben. De muiters werden veroordeeld en 554 mannen (andere bronnen vermelden 450 man) kregen de doodstraf. Uiteindelijk werden er slechts 49 militairen (andere bronnen vermelden 27 man) effectief gefusilleerd.

 

Eén van ongelukkigen die geëxecuteerd werden was de 20 jarige Pierre Gaston Lefèvre. Pierre was afkomstig van Morfontaine en Meurthe-et-Moselle en was er geboren op 4 juni 1897. Hij kwam er aan de kost als wegenwerker. In het begin van de oorlog, op 7 augustus 1914, werd zijn vader maar ook zijn gehandicapte broer door de Duitsers als gijzelaar opgepakt en terechtgesteld. Om de zijnen te wreken, doorkruiste hij de vijandelijke linies en liet zich op 14 augustus 1914, in het gemeentehuis van Mézières (Ardennes), inlijven bij het Franse leger. Hoewel hij nog geen 18 jaar was slaagde hij er toch in om soldaat te worden, hij had zijn leeftijd vervalst. In de lente van 1915 geraakte hij gewond en werd verzorgd in het militair hospitaal van Lyon. Lefèvre, die bij het 109e infanterieregiment behoorde, had niet deelgenomen aan de offensieven van april-mei 1917. Eind mei 1917 kwamen ze terecht in de stad Soissons, waar het erg onrustig was door protesterende Poilus. Er ontstonden rellen waarbij soldaten in de lucht schoten en ze de leuze “weg met de oorlog” scandeerden. De dag erna vertrok het regiment opnieuw, doch er werden een tiental militairen gearresteerd waaronder ook korporaal Pierre Lefevre. Op 9 juni 1917, ten gevolge van de muiterij Mercin, werd hij door de krijgsraad van de 13e Divisie ter dood veroordeeld en werd aan hem, als enige van de onruststokers, geen gratie verleend. De aanklacht luide: «révolte par prise d’armes sans autorisation et agissements contre les ordres des chefs » Pierre Lefevre was net 20 jaar geworden toen hij op 16 juni 1917 op een schietbaan te Soissons werd gefusilleerd! Pierre rust nu op de Franse militaire begraafplaats van Ambleny.

 

Laatste brief van Pierre Lefèvre:

«Cher camarades,

Je vais être fusillé pour avoir pris part aux manifestations et aux actes d’indiscipline auquel se sont livrés, il y a quelques jours, un trop grand nombre de mes camarades. Je comprends la gravité d’une faute qui en affaiblissant le moral de l’armée, compromettait la victoire de la France. Je demande pardon à la patrie. Mais, en même temps, je demande à tous mes camarades de comprendre le sens de mon sacrifice. Je les supplie tous de ne jamais plus se laisser entrainer à des actes d’indiscipline. Je leur demande aussi de penser aux malheureux qui pourraient être un jour condamnés comme moi parce qu’ils seraient laissés prendre une minute aux mensongères paroles de quelques mauvais français. Que mon sang versé dans de si effroyables conditions, serve à vous unir tous dans la même volonté de discipline et contribue à la victoire de la France.

Adieu ! Vive la France ! Priez pour moi. De là-haut, je le ferai pour vous. »

Lefèvre Pierre Gaston ( 16 juin 1917

 

Vrij vertaald: “Ik zal gefusilleerd worden om deel te hebben genomen aan manifestaties en aan ongedisciplineerdheid daden waaraan, een paar dagen geleden, een te groot aantal van mijn kameraden aan deelnamen. Ik begrijp de ernst van de fout, die door de verzwakking van het moreel van het leger de overwinning van Frankrijk in gevaar bracht. Ik vraag vergiffenis aan het vaderland. Maar op hetzelfde moment, vraag ik al mijn vrienden om de betekenis van mijn offer te begrijpen. Ik verzoek hen allen om zich nooit meer te laten meeslepen tot ongedisciplineerde handelingen. Ik vraag ook dat ze denken aan de ongelukkigen die op een dag, net als ik veroordeeld zouden kunnen worden omdat zij zich een minuut hebben laten meeslepen door de leugenachtige woorden van sommige slechte Fransen. Dat mijn bloed dat onder zulke erbarmelijke omstandigheden vloeit, dient om u  te verenigen in de dezelfde gedisciplineerde wil en bijdraagt aan de overwinning van de Frankrijk.

Vaarwel! Leve Frankrijk! Bid voor mij! Van daar boven, zal ik dat voor jullie doen”.

 

 

De vermeerdering van het aantal verlofdagen en het verbeteren van de levensomstandigheden gaven de Poilus vanaf september 1917 weer de guts om de draad op te pakken. Dankzij generaal Pétain kregen de Poilus weer vertrouwen in de legerleiding. Er werd op 23 oktober, aan de westkant van de Chemin des Dames, een klein maar goed voorbereid offensief uitgevoerd op het Fort de la Malmaison. Het fort dat sinds 1914 in handen van de Duitsers was werd veroverd. De Franse verliezen waren met circa 2500 doden relatief gering vergeleken met de gevechten van april-mei.

 

Op 31 oktober en 1 november 1917 verlieten de Duitsers hun stellingen op de Chemin des Dames, ze trokken zich terug op een nieuwe verdedigingslinie ten noorden van het riviertje de Ailette, dit betekende het einde van de gevechten in 1917. Doch de gevechten aan de Chemin des Dames waren echter nog niet definitief voorbij. Op 27 mei 1918 zouden de Duitsers hier hun derde voorjaarsoffensief openen, dat bracht hen dan opnieuw aan de Marne.

 

 

 

Meer artikels
Kazerne Prins Albert 'Monument van de Grenadiers'. 22-06-2015
Brussel België.

Enkele dagen voor de Duitse inval werd op 29 juli 1914 het Grenadierregiment ontdubbeld in het 1ste en 2e Regiment Grenadiers.

lees meer ...
Essex Farm Cemetery 'Valentine Joe Strudwick'. 08-02-2016
Boezinge (Ieper) België.

Valentine Strudwick, de zoon van Jesse Strudwick en Louisa Fuller, werd geboren op 14 februari 1900. Inderdaad hij zag het levenslicht  op  Valentijnsdag,  de dag waarop geliefden elkaar extra aandacht geven met cadeautjes, bloemen, of kaarten.

lees meer ...
Nécropole Nationale Française Dinant 'Le Poilu à l'Assaut'. 11-08-2014
Dinant België.

15 Augustus 1914 ondanks het verweer van de Fransen was Dinant en haar citadel om 11u40 in Duitse handen. Om 12u 35 kreeg het Franse 8ste R.I.(infanterie regiment) de taak toegewezen om De Duitsers uit Dinant te verjagen. De aanval zou uitgevoerd worden met de steun van het 27e R.A.C. (veldartillerie) en elementen van het 73e R.I. . Het 1ste bataljon en twee compagnies van het 2e bataljon begaven zich naar Dinant.

lees meer ...