Ploegsteert ( Comines-Warneton ) België.
Kerstmis in de loopgraven
Ploegsteert ( Comines-Warneton ) België.

Na de val van het Russische leger op het Oostfront, ten gevolge van de Oktoberrevolutie, besloot het Duitse leger eind 1917 om aan het Westelijk Front over te gaan tot een beslissende actie. Het Duitse leger kon nu immers heel wat troepen van het oostfront overplaatsen naar het westen. Het Duitse leger, onder aanvoering van generaal Erich von Ludendorff, leidde ook grote aantallen rekruten op want om een megaoffensief op het westfront te kunnen ontketenen had men vers bloed nodig. Tegenover een front van 80 kilometer, van Bapaume tot Saint-Quentin, verdedigd door 30 Britse divisies bouwde men geleidelijk aan een imposante groep van 74 Duitse divisies (ofwel ongeveer 900.000 man) op. De Duitsers zouden voor de laatste keer alles op alles zetten, en deze keer zouden ze dit doen met een nieuwe tactiek, met de zogenaamde Bruchmüllertactiek. Bij die tactiek zou de aanval voorafgegaan worden door een artilleriebombardement van vijf uur, want de traditionele dagenlange bombardementen verknalden immers het verrassingseffect. Vervolgens zouden dan, onder dekking van een gordijnvuur van de artillerie, eenheden van de elitestormtroepen, bewapend met automatische geweren en vlammenwerpers, de uiteengeslagen Britse frontlinie infiltreren. De stormtroepen zouden daarna dan zo snel als mogelijk de Britse artilleriestellingen achter de frontlinie in handen moeten proberen te krijgen. De inname van de grote steunpunten zou aan de infanterie, die achter de stormtroepen kwam, overgelaten worden. Hierbij zouden artillerie en infanterie beter samenwerken en zouden de stormtroepen meer gebruik moeten maken van de mogelijkheden die het terrein hen kon bieden. Deze gevechtsleer was in feite afgekeken van de Japanners, die manier van aanvallen hadden de Japanners voor het eerst gebruikt in hun oorlog tegen Rusland.

 

Met deze nieuwe aanvalstactiek wou Ludendorff doordringen tot aan het Kanaal en er de havens bezetten die de verbinding met Groot-Brittannië onderhielden. Die mega actie moest nog uitgevoerd worden voordat de Yanks (Amerikanen) massaal voet aan wal konden zetten. Het moest een soepel offensief, met opeenvolgende aanvallen op meerdere plaatsen, worden. Ook de luchtmacht zou een belangrijke taak krijgen. Daardoor was de lancering van de aanval in de winter uitgesloten, want al op de eerste dag van het offensief wilden de Duitsers 700 vliegtuigen de lucht insturen om hun grondtroepen te steunen. Ludendorff besefte dat de geallieerden zich in het voorjaar van 1918 in een kwetsbare situatie zouden bevinden en plande de actie daarom voor maart 1918. Ludendorff zou dit geplande, en hopelijk doorslaggevend, offensief de Kaiserschlacht  ( = Lenteoffensief ) noemen, de militaire codenaam van de eerste operatie was: "Operatie Michael". 

 

Terwijl de Duitse legerleiding volop bezig was met de voorbereidingen van het Lenteoffensief, hoopten de mannen aan het front erop dat ze een rustige kerst zouden beleven. Doch net als in de kerstnacht van 1916 was er ook de tijdens de Heilige Avond van 1917 geen sprake van een kerstbestand. Het werd wel een witte kerst, in België lag officieel 6 cm sneeuw.

 

 

De Duitse officier Ernst Zipfel ( 23 maart 1891 – 17 april 1966), die zich toen ergens aan het Ieperse front bevond, schreef in zijn boek ‘Flammende Fronten’ het volgende over die bewuste kerstavond: “Puinhopen! Puinhopen! Daar leefden dorpen! Kerken in puin en as, net als de huizen die eens om haar heen beschutting hadden gezocht. Hier en daar stak nog spookachtig een gevel omhoog. Ieder leven is hier uitgestorven. Alles dood, leeg, afgebrand, verlaten, vergeten… En zo werd het ook hier weer kerst. Ook in deze afschrikwekkende woestenij kwam de Heilige Avond! In het holst van de nacht in het veld. Af en toe flikkerden aan de hemel de flitsen van het geschut. Hier en daar volgde de donder dragende inslag, dan weer de stilte van de nacht…. En daar, als tevoorschijn getoverd, klonk uit ruwe soldatenkelen het altijd weer mooie lied “Stille Nacht, Heilige Nacht”. … En het drong naar buiten tot in de loopgraven, tot bij de kameraden op wacht. Zachtjes neurieden ook zij de mooie melodie mee en ze verheugden zich, want gauw zouden ook zij hun kerst in de schuilplaatsen vieren. Toen plotseling gekraak, flitsen, vuil, duisternis! Een granaat was in de loopgraven geblazen en had een wachtpost getroffen. Zijn getrouwen waren bij hem, rustig, ze brachten hem naar de schuilplaats. Een nieuwe wachtpost rukte uit. Zo gebood de plicht het. De gewonde krijger stierf in de armen van zijn kameraden. Voor de laatste keer had hij het lied Stille Nacht gehoord. Zijn mond had nog een vermoeide glimlach. Toen was de dappere … dood … zijn kameraden hadden zijn pakje uit het vaderland nog in hun handen. De onderofficier gaf het terug aan de compagniecommandant. Die had het moeilijk om een oude moeder deze droevige mededeling te moeten doen. Kerst aan het front!...Een oude moeder had net kerst gevierd. Stil en alleen, … Een nietig boompje droeg maar één kaarsje, dat desondanks toch de foto’s van de man in het veldgrijs feestelijk verlichte. De moeder sloeg haar gebedenboek dicht, keek naar de foto en wist: “ God weet wat ik wil, daarom zwijg ik.” Behoedzaam doofde ze de kaars en ging naar bed. Haar hart was zo zwaar- alsof het over het leed gehoord had – maar ook trots. Ze had een heel apart gevoel”.

 

Ook aan de overkant van de Ieperse frontlijn was het kerstgevoel ver te zoeken, een Brits oorlogscorrespondent schreef: “Ik heb de indruk dat de kerstmissfeer in de loopgraven dit jaar minder aanwezig was dan tijdens de drie vorige kerstdagen die onze troepen aan het front doorbrachten. Ik beweer niet dat er geen basisvrolijkheid was, maar het leek mij dat de mannen er zich van bewust waren dat het geen geschikt moment was om te feesten. Niet dat dit hun eetlust aantastte. Het kerstdiner voor de troepen werd dit jaar voor de eerste keer zelfs aangevuld met plumpudding. Tijdens de afgelopen 24 uren was er aan weerszijden heel wat artillerie activiteit, deze diende als een grimmige herinnering dat niet verbroederd moest worden. De Duitsers waren nieuwsgierig over wat  in de verschillende delen van de linie gebeurde en probeerden om raids uit te voeren op onze loopgraven, maar deze hadden slechts een zeer gering succes.”

 

De oorlogskerstnacht van 1917 was voor vele frontsoldaten zeker geen stille nacht en heilige nacht!

 

Meer artikels
Collet du Linge (Lingekopf). 20-07-2015
Le Linge Frankrijk.

 

Wanneer op 19 juli 1915 het Franse artillerievuur in hevigheid aanzwol was het voor iedereen duidelijk dat een Franse stormaanval nabij was.

lees meer ...
Sanctuary Wood 'Shell Holes'. 30-05-2016
Zillebeke (Ieper) België.

Tijdens de Slag om Mount Sorrel (van 2 tot 13 juni 1916) lag het bos in het centrum van de strijd.

lees meer ...
Cimetière Militaire du Faubourg Pavé. 04-04-2016
Verdun Frankrijk.

Aan het front van Verdun veranderden de Duitsers, op zondag 9 april1916, hun aanvalstactiek.

lees meer ...