Saint-Etienne-au-Mont  Frankrijk.
Saint-Etienne-au-Mont Communal Cemetery.
Saint-Etienne-au-Mont Frankrijk.

Tijdens de oorlog bevond zich in de gemeente Saint-Etienne-au-Mont, gelegen ten zuiden van Boulogne-sur-mer, van 1917 tot 1919 het No.2 Native Labour General Hospital. Daar werden toen hoofdzakelijk mannen van het Chinese Labour Corps (CLC) verzorgd. De overledenen werden hier dan ook begraven op de gemeentelijke begraafplaats. Er rusten nu 160 Chinese werkkrachten van het Chinese Labour Corps, 3 Chinese zeelieden van de Merchant Marine (koopvaardij) en 5 Zuid-Afrikanen van het South African Native Labour Corps. Vreemd genoeg zijn de Chinese namen van de drie matrozen wel in Romeinse letters omgezet: Lee Pak, Low Foo en Man Pow, die van de arbeiders van het CLC niet. Hier kan je als Chineesonkundige alleen een cijfer lezen, de sterfdatum en een grafschrift. Dat grafschrift hebben ze allemaal, zonder uitzondering. Er zijn er vier, die overigens ook op andere Chinese zerken terugkeren: “A good reputation endures forever”, “Though dead he still liveth”, “Faithful unto death” en “A noble duty bravely done”. Bij één graf is dat toch wel verwonderlijk want het nummer 53497, Zheng Shungong, werd geëxecuteerd op beschuldiging van moord op een andere Chinese arbeider. Toch draagt zijn graf het epitaaf “A good reputation endures forever”! Omdat hun namen voor de westerlingen onuitspreekbaar waren, werd hen een identificatienummer toegekend en een badge met de letters CLC.

 

 

Het meest bijzondere op de dodenakker is echter het eenvoudige maar toch markante monument dat voorin de begraafplaats staat. Het is een simpele, rechthoekige zuil met daarop een heel typisch Chinees dakje. Terwijl de toegangspoort tot het Chinese Cemetery in Noyellessur-Mer, dat een echte Chinese poort is, en de schuilhuisjes die ons doen denken aan Chinese katafalken op de gigantische begraafplaats van Etaples door Britse architecten van de War Graves Commission werd ontworpen en uitgevoerd in dezelfde Portland Whitestone van de zerken, werd dit monument opgetrokken in een andere materie en wit geschilderd. Dat zie je duidelijk aan de afschilferende verf. Het zal dus wel juist zijn wat het opschrift zegt dat het herdenkingsmonument “a été érigé par leurs confrères” (werd opgericht door hun collega 's). En dat maakt het net zo ontroerend, het is nog het enige overblijfsel van de houten en stoffen reliekschrijnen en grafmonumentjes die zij hier voor hun heengegane kompanen creëerden tijdens hun verblijf hier achter het front. Op het Chinees monument, dat in 1919 werd opgericht bevindt zich een herdenkingsplaat met een tekst in het Chinees, Engels en Frans.

 

 

Tientallen jaren lang is er maar een zeer marginale interesse geweest voor de graven van het Chinese Labour Corps, tenzij als curiosum. De eerste belangrijke, wetenschappelijke stap in België werd pas eind jaren ’90 gezet door Gwynnie Hagen, een studente sinologie aan de universiteit van Leuven.

 

Hier in Saint-Etienne-au-Mont rusten vrijwillige werkkrachten die gerekruteerd waren om militaire taken te verrichten. In de loop van de oorlog moesten de geallieerde legers uit nood hun logistieke organisatie, die een steeds groter aantal militairen van het slagveld hield, uitbreiden. China was pas sinds 1911 een republiek geworden en wou de Europese grootmachten ervan overtuigen dat hun land zich aan de internationale regels zou houden. Daarnaast wilde het bewijzen dat het op weg was een moderne natie te worden en een betrouwbare partner kon zijn. China hoopte, door het sturen van arbeiders naar Europa, invloed te verkrijgen bij eventuele vredesonderhandelingen om op deze manier hun bezette steden terug te eisen. Deze sjouwers werkten in de magazijnen en munitiedepots op de steunpunten langs de kuststreek, losten schepen en treinen, werkten in de bossen en onderhielden de communicatieverbindingen. Ze werden in speciale kampen, zoals het kamp van Noyelle-sur-Mer in de Somme, ondergebracht. Door hun contract ( voor drie jaar) mochten zij niet als strijders ingezet worden, maar stonden wel onder militair gezag en ondergingen dan ook dezelfde discipline. Zij vielen onder de krijgswet wat dikwijls aanleiding tot problemen gaf. Zo zijn er 10 Chinezen geëxecuteerd wegens moord of een andere zwaar misdrijf.

 

 

In het begin wekten de Chinezen de nieuwsgierigheid van de Franse plaatselijke bevolking. Maar hun belangstelling maakte al vlug plaats voor argwaan en angst dat vanwege de vele kruimeldiefstallen die ze pleegden in de dorpen rond het kamp. Talloze politierapporten maakten melding van diefstal en door deze arbeiders uitgelokte vecht- of schietpartijen. Daarnaast legden de Britten hen boetes of gevangenisstraffen op voor herhaaldelijk en ongerechtvaardigd verzuim, diefstal, desertie of gewelddaden tegen hun meerdere. Deze straffen waren echter gebaseerd op voor de Chinezen volslagen onbegrijpelijke regels. Een vorm van vreemdelingenhaat stak de kop op in de regio en spoorde de prefect van de Pas-de-Calais in september 1919 aan tot het verzoek het departement te ‘bevrijden’ van deze arbeiders die de bevolking ‘terroriseerden’. In mei 1919 telde Frankrijk nog 80.000 Chinezen die werden ingeschakeld voor de ontruiming van de door de gevechten verwoeste gebieden. Men schat dat er tussen 1917 en 1920 ongeveer 2000 arbeiders door oorlogsgeweld en ziekten omkwamen, vooral de Spaanse griep epidemie eiste een hoge tol.

 

 

Meer artikels
Russiche Kapel. 31-10-2016
Vrsic Slovenië.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de strijd tussen de Oostenrijks-Hongaarse en de Italiaanse legers aan de rivier de Isonzo in een reeks van 12 veldslagen beslecht.

lees meer ...
Nécropole Nationale de Notre-Dame de Lorette 'Lantaarntoren'. 18-05-2015
Ablain-Saint-Nazaire Frankrijk.

In oktober 1914 slaagden de Duitse troepen van Beierse kroonprins Rupprecht von Bayern niet in om de Franse stad Arras in te nemen.

lees meer ...
2de Regiment Gidsen. 30-03-2015
Halen België.

Na hun deelname aan de slag van Halen op 12 augustus 1914, als onderdeel van de Brigade Gidsen van de Eerste Cavaleriedivisie (onder bevel van Luitenant-Generaal De Witte) verzekerde het 2de Regiment Gidsen de achterhoede van het leger.

lees meer ...